Artikel

Letselschade, verzuim en risicomanagement: wat zorgfinancials nu moeten weten

De zorgsector staat voor stevige uitdagingen: het aantal letselschades nam het hele afgelopen jaar toe, het ziekteverzuim blijft structureel het hoogst van alle sectoren in Nederland, en de druk op organisaties groeit. Voor zorgfinancials is dit geen abstract gegeven: het raakt direct de begroting, de premiestelling en de personeelsplanning. Dit artikel zet de belangrijkste inzichten op een rij, op drie thema’s: risicomanagement, letselschade en verzuim/arbeidsongeschiktheid.

+63% letselschades, Q1 tot Q4 20257,5% ziekteverzuim in de zorg, tegen 5,4% landelijk+45% werkvoorraad WIA-beoordelingen bij UWV

Risicomanagement: van incident naar inzicht

Risicomanagement staat steeds prominenter op de agenda – bij zorginstellingen, toezichthouders, en verzekeraars. Dat is geen toeval: veel schadetrends zijn direct terug te voeren op hoe organisaties met incidenten omgaan. Niet zozeer óf incidenten worden geregistreerd, maar wat een organisatie vervolgens met die informatie doet, (b)lijkt bepalend.

Goed risicobeheer bestaat uit drie stappen: melden, analyseren en anticiperen. De eerste stap – volledige en gestructureerde melding – is de basis van alles wat daarna komt. Daarvoor is een goede en veilige meldcultuur nodig, waarbij een zorgvuldige opvolging van elk gemeld incident essentieel is. Wie merkt dat een melding ergens toe leidt, blijft ook de volgende keer melden. De tweede stap, analyseren, wordt in de praktijk het vaakst overgeslagen, terwijl incidentdata juist hier hun waarde bewijzen. De derde stap, anticiperen, vertaalt analyse naar structurele verbetering.

Opvallend is het verschil tussen lineaire en complexe analysemethoden. In de VVT- en gehandicaptensector wordt nog veel gewerkt met een lineaire aanpak: één incident, één oorzaak, één maatregel. Complexe analyse kijkt naar meerdere factoren tegelijk – systemen, gedrag en context – en maakt trends en verbanden over tijd zichtbaar. Voor lineaire analyse is in veel organisaties het optimum inmiddels bereikt; complexe analyse levert wetenschappelijk aantoonbaar meer resultaat op, maar is in de sector nog in opkomst. Eén van de duidelijkste plekken waar dat zichtbaar wordt, is de ontwikkeling van letselschades in de sector – een thema waar risicomanagement en aansprakelijkheid rechtstreeks samenkomen.

Letselschade: een structurele uitdaging

Het aantal letselschades steeg gedurende heel 2025 ieder kwartaal, met een stijging van 63% tussen het eerste en het laatste kwartaal. Dat onderstreept dat dit thema onverminderd aandacht vraagt van zorgfinancials en risicomanagers.

Agressie en escalatie vormen met ongeveer 38% de grootste oorzaak van letselschade, gevolgd door valpartijen en bedrijfsongevallen (circa 32%) en dienstrittenschade (circa 16%). In 65% van de gevallen is de medewerker de benadeelde partij, in 25% een cliënt of bewoner, en in 10% een derde zoals een bezoeker.

Vier ontwikkelingen liggen aan deze stijging ten grondslag

  1. Toenemende agressie in de zorg. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) registreerde een duidelijke stijging van geweldsmeldingen sinds 2023.
  2. Groeiende claimbewustheid en juridisering. Medewerkers, cliënten en familieleden zijn beter op de hoogte van hun rechten. Belangenbehartigers worden eerder ingeschakeld en ook voor relatief licht letsel volgt vaker een formele claim.
  3. De opkomst van PTSS en psychische schade als schadepost. Het aantal zaken waarin zorgmedewerkers kampen met PTSS of andere psychische klachten is de afgelopen vijf jaar verdubbeld, met doorgaans een hogere schadelast.
  4. Stijgende schadelastbedragen door indexatie. De Letselschade Raad indexeerde per 1 januari 2025 haar normbedragen, en sinds november 2025 geldt de Aanbeveling Zorgschade 2025 met een aangescherpte systematiek voor intensieve en langdurige zorgschade.

Deze ontwikkeling speelt niet alleen in de VVT en gehandicaptenzorg. Ook in de ggz, waar behandelbeslissingen, vrijheidsbeperkende maatregelen en agressie-incidenten vaak in elkaars verlengde liggen, is de samenloop tussen zorgpraktijk en aansprakelijkheid onmiskenbaar. De samenwerking met medische aansprakelijkheidsverzekeraar Medirisk – specifiek gericht op deze risico’s in de ggz – biedt met een verzekeringsoplossing die aansluit bij de praktijk van behandeling, vrijheidsbeperking en herstel. Een voorbeeld van hoe specialistische kennis wordt gebundeld naarmate de samenloop van risico’s complexer wordt.

Voor de praktijk

Registreer incidenten consequent en volledig, inclusief omstandigheden, getuigen en directe gevolgen. Onvolledige registratie bemoeilijkt verweer. Meld letselschades tijdig, want vertraagde meldingen beperken de mogelijkheden voor verweer en verhaal. Treed bovendien blijvend proactief en empathisch op richting slachtoffers. Dat voorkomt dat zij zich tegen de instelling keren, terwijl de bijkomende juridisering van een incident onnodig veel kosten met zich meebrengt. Investeer in agressiepreventie: trainingen en protocollen hebben een meetbaar effect én vormen een verdedigingslinie bij aansprakelijkheidsstelling. En controleer de dekking op psychische schade. Niet elke polis dekt PTSS of langdurige psychische gevolgen op gelijke voet met fysiek letsel.

Verzuim en arbeidsongeschiktheid: het stelsel staat onder druk

Het ziekteverzuim in de zorgsector is met 7,5% het hoogst van alle sectoren in Nederland (landelijk gemiddelde: 5,4%). Medewerkers melden zich niet vaker ziek, maar zijn eenmaal uitgevallen langer afwezig: de gemiddelde verzuimduur loopt op tot 19,4 werkdagen per ziekmelding.

Drie factoren spelen hierbij een rol. Allereerst de vicieuze cirkel van werkdruk: personeelstekorten leiden tot hogere werkdruk, hogere werkdruk tot meer uitval, en meer uitval weer tot hogere werkdruk bij de collega’s die overblijven. Daarnaast neemt psychisch verzuim toe. Landelijk heeft inmiddels 21% van de werknemers burn-outklachten, tegen 13% tien jaar geleden. In de zorg speelt dit extra door emotioneel zwaar werk, onregelmatige diensten en agressie; psychisch verzuim leidt gemiddeld tot circa 300 dagen uitval. Tot slot zijn vrouwen en jongeren extra kwetsbaar: de zorg heeft een sterk vrouwelijk personeelsbestand, en het aantal twintigers met een WIA-aanvraag nam in 2025 het sterkst toe van alle leeftijdsgroepen.

Het WIA-stelsel zelf staat onder druk. In 2025 zijn circa 96.600 WIA-aanvragen ingediend (+4% ten opzichte van 2024), terwijl het aantal beoordelingen door een tekort aan verzekeringsartsen met 10% daalde. De werkvoorraad bij UWV steeg met 45%: ruim 44.000 mensen wachten gemiddeld negen maanden op een beslissing, bovenop de twee jaar ziekte die zij al achter de rug hebben.

Prinsjesdag 2026: uitstel, geen afstel

Met Prinsjesdag 2026 is er meer duidelijkheid gekomen over het sociale stelsel. Het beeld is vooral uitstel, geen afstel. De voorgenomen halvering van de WW-duur (van 24 naar 12 maanden) is met een jaar uitgesteld, naar 1 januari 2029; tot die tijd blijft de huidige WW-systematiek gelden. De eerder aangekondigde verlaging van het maximumdagloon met 20% – die ook WIA-uitkeringen zou raken – is van tafel.

Ook de compensatieregeling voor transitievergoedingen bij langdurige arbeidsongeschiktheid en de tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten worden niet per 2027 afgeschaft, maar schuiven op naar respectievelijk 1 januari 2028 en 2029. Structureel staat de afschaffing van de IVA voor nieuwe aanvragers nog wel op de rol, nu concreet vanaf 2030: wie vanaf dat moment volledig en duurzaam arbeidsongeschikt wordt, stroomt in de WGA in op 70% in plaats van 75% van het laatstverdiende loon. Bestaande IVA-gerechtigden behouden hun rechten en het kabinet gaat over de uitwerking eerst met vakbonden en werkgevers in gesprek. Eén eerder aangekondigde maatregel gaat overigens ongewijzigd door: vanaf 2027 mogen werkgevers geen arbeidskorting meer toepassen op bepaalde uitkeringen die zij naast loon uitbetalen, wat het nettoloon van de betrokken werknemer kan verlagen.

Relevant voor zorgfinancials

Langdurig verzuim kost gemiddeld circa € 400 per zieke werknemer per dag;  BV Nederland gaf in 2025 ruim € 29 miljard uit aan verzuimkosten. Vroege signalering en regelmatige check-ins met medewerkers blijven de meest effectieve preventie. Ook het op orde houden van het re-integratiedossier verdient aandacht: fouten kunnen leiden tot een loonsanctie van 52 weken extra loondoorbetaling. Een goed gedocumenteerd bedrijfsartsadvies weegt daarbij zwaar. Voor uitval veroorzaakt door een derde – bijvoorbeeld bij een verkeersongeval – kunnen loonkosten bovendien via loonregres worden verhaald op de aansprakelijke partij. Voor werkgevers met nog openstaande slapende dienstverbanden kan beëindiging vóór 1 januari 2028 financieel voordeliger zijn dan erna.

Tot slot

Letselschade, verzuim en risicomanagement zijn voor de zorgsector geen aparte vraagstukken, maar drie kanten van dezelfde uitdaging: hoe zorg je dat mensen – cliënten én medewerkers – veilig kunnen werken en wonen, in een sector waar de druk structureel hoog blijft? Wie de cijfers kent en er tijdig op stuurt, staat aanzienlijk sterker dan wie erdoor wordt ingehaald.

Auteur: Robert van der Zanden
Manager Employee Benefits / Register adviseur verzuim en inkomensmanagement bij Sovib.

Bekijk ook

Horizontaal Toezicht Zorg helpt ziekenhuizen om meer in control te komen

Horizontaal Toezicht helpt ziekenhuizen meer in control te zijn. Toch blijven administratieve lasten bestaan. Ontdek de resultaten en kansen uit de enquête.
Artikel

Energiekostenexplosie in de zorg

In dit document delen we vier waardevolle stappen die jouw organisatie kan nemen tegen de hoge energiekosten.
Artikel

Kleinschalige woonzorgaanbieders zijn groot geworden

Kleinschalige woonzorg groeit minder hard door locatiegebrek en onzekerheid. Lees waarom samenwerking nu cruciaal is voor passende ouderenzorg.
Artikel